مراحل تربیت:

مراحل تربیت:

همانطورکه می دانیم روان شناسان وعلمای تعلیم وتربیت دوران عمر را به مقتضای نیازهای جسمی ،روانی ،عاطفی،اجتماعی ،اخلاقی وغیره به دوره های مختلفی تقسیم کرده اندازجمله اریکسون به 8مرحله( اعتماد درمقابل عدم اعتماد- خودمختاری درمقابل شرم وشک – ابتکار درمقابل تقصیر – ضعف در مقابل احساس حقارت – هویت در مقابل سرگردانی – صمیمیت در مقابل انزوا – زایندگی در مقابل رکود – انسجام درمقابل نومیدی)قایل است ،پیاژه که به 4 دوره(حسی-حرکتی- پیش عملیاتی – اعمال انتزاعی)معتقد می باشدوهریک بنابرتقسیم بندی خودزیر مجموعه هایی دارندوبرای هر دوره ویژگی های خاصی را ذکر نموده اند.

درتربیت اسلامی درحدیثی از رسول اکرم (ص)مراحل تربیت پذیری کودک رابه صراحت به 3دوره 7ساله تقسیم نموده اند:"الولدسیدسبع سنین وعبدسبع سنین ووزیرسبع سنین" که به دوره سیادت ،دوره اطاعت ودوره وزارت نامیده می شوندوبرای هریک از این دوره هابراساس ویژگی های دوره دستورالعمل هایی درموردنحوه رفتاروالدین با فرزندان وجود دارد.

الف - ویژگی های مرحله سیادت:

این مرحله ازتولد تا7سالگی را دربر می گیرد.طفل در7سال اول زندگی ،جسمش ناتوان وفکرش نا رساست وپدر ومادربایدبسیاری از نیازهای اورا برآورده نمایندوبه خواستهایش جامه عمل بپوشانند.دراین دوره کودکبه بازی کردن،شنیدن قصه وداستان بسیار علاقمنداست.کودک ازلحاظ روانی کنجکاو وبخصوص ازسن 4سالگی به بعدمی خواهدازطریق پرسیدن به حقایق اشیاء پی ببرد؛دراین مرحله سوالات کودکان به سه دسته تقسیم می شوند:دسته اول سوالاتی است که بسیار ابتدایی وساده هستند.دسته دوم سوالاتی است که بعلت پایین بودن سطح اطلاعات او نمی توانیم پاسخ صحیح را به او بدهیم(به عنوان مثال پرسش درباره انتقال صدابه وسیله تلفن)ودسته سوم سوالاتی است که پاسخ آنهارا نه کودک می داندونه والدین او.

اصول کلی تربیت درمرحله سیادت:

تربیت کودکان دراین دوره یک تربیت رسمی وبرنامه ریزی شده نیست،بااین حال کودک از دو طریق عمدی وغیرعمد تحت تاثیرونفوذ دیگران است. بعبارت دیگر دراین سنین کودک هم به صورت مستقیم وهم به صورت غیر مستقیم تربیت می شوداصول مهمی که باید دراین دوره رعایت گرددعباتنداز:

1-  مهرورزیدن به کودک:

 محبت از نیازهای اساسی کودکان است وعدم یا کمبود آن موجب ناهنجای های روانی می شودوزمینه را برای آشفتگی های اجتماعی وایجاد عقده ی حقارت و بیماری های دیگر جسمی وروانی را فراهم می کند.رسول گرامی اسلام درباره محبت فرموده است:"کودکان خودرا دوست بداریدوبه انان مهر بورزید"ونیز درجایی دیگر می فرمایند:"نگاه محبت آمیزپدربه صورت فرزند عبادت است".کودک باید محبت والدین را درک واحساس نمایدیعنی تنها محبت های قلبی پدرومادرکافی نیست.درهفت سال اول محبت بیشترتکیه برلذات حسی داردوباید به صورت بوسیدن ،نوازش کردن وهدیه دادن ابراز شودولی باید دانست که دراسلام افراط وتفریط هردو محکوم است ومحبت هم اگر جنبه افراطی پیدا کند،موجبات لوس شدن وپرتوقعی ،متکی شدن وزبونی کودک را فراهم می کندکه باید ازآن پرهیز کرد.

2-آزادی دادن به کودک:

آزادی به عنوان یک اصل درمرحله سیادت پذیرفته شده است،لیکن آزادی نبایدبه معنای بی بندو باری تلقی شودولذا کودک بایداز آزادی مشروط برخوردارباشد بعبارت دیگرتربیت باید بنحوی اعمال شودکه کودک درپایان دوره شرایط آزادی خودرادرک کند.منظورکلی سخت گیری نکردن،تعلیم بموقع ومتناسب باسن کودک،ارائه کمک های لازم به کودک برای رفع نیازها،دادن فرصت ابتکار عملو آزادی به اودراموری مانند غذاخوردن،لباس پوشیدن

3-مبارزه نکردن با حس کنجکاوی کودک:

کودک بتدریج که بزرگ می شودبامسائل ودانستنی های جدید روبرو می شودورفتاری ازخودبروز می دهدکه ازحس کنجکاوی اوناشی می شود.دراین دوره بایدازسرکوب کردن ومبارزه با این حس خودداری شودتاکودک بتواندبه راحتی وبدون خجالت مجهولات خودرابیان نمایدودرباره آنهاپرسش نماید.

4-دادن پاسخ خای مناسب به سوالات کودکان:

همانطورکه درقسمت ویژگی ها ذکرشد،دراین سن کودکان زیاد سوال می کنندوسوالات آنهارسه دسته بودندکه به سوالات دسته اول والدین به صراحت وراحتی می توانندپاسخ دهندودرموردسوالات دسته دوم بایدبه کودکان گفته شودکه بعلت اطلاعات ناقص وسن کم آنهافعلا قادر به درک مطلب نیستندوبا بالاتر رفتن سن کم کم مساله را خواهند فهمیدودرموردسوالاتی که والدین جواب آنهارا نمی دانندباید درکمال صداقت به فرزندشان بگویند:"پاسخ این پرسش را نمی دانم وبه محض یاد گرفتن به تو خواهم گفت".

 

ماهیت وچیستی تربیت:

 

بانگرش بی طرفانه به نظریات روان شناسان معتبر ومکاتب مختلفی که دراین رشته وجود داردومقایسه نظریاتی که علمایی ارائه داده اند این حقیقت آشکار می شود که اینان دانسته یا ندانسته ازهمان شیوه ها وروشهایی استفاده کرده اندکه قرن ها قبل به وسیله پیامبران الهی به ویژه خاتم پیامبران محمدمصطفی (ص) وپس از ایشان توسط ائمه وپیشوایان مذهبی طرح شده است ودربسیاری مواردپاسخ های مناسب ارائه فرموده اندیعنی دانشمندان وروان شنا سان امروزی قریب به اتفاق آنها به همان نیجه ای رسیده اندکه پیامبران  بزرگ الهی بشر را برای خودشناسی ودرنهایت "خداشناسی"ورسیدن به سعادت واقعی ارشادوتبلیغ می نمودند.

مادراین گفتار برآنیم تایکی از این مباحث یعنی" نقش خانواده درتربیت"راکه تنها یکی از مباحث علم روان شناسی ونیز جامعه شناسی است را مورد بررسی قراردهیم ودرضمن بیان نماییم که قرآن کریم وپیامبر بزرگوار وائمه اطهارنیزدر این زمینه چه رهنمودهایی را ارائه نموده اند.

هرجامعه ازمجموعه های کوچکتری متشکل از چند نفرکه "خانواده" نامیده می شود بوجود می آیدسعادت وخوشبختی هرجامعه بستگی تام داردبه سعادت این هسته های کوچک که همان خانواده است ونیز تباهی وفساد آن بسته به تباهی وفساد خانواده هاست.

امروزه این حقیقت را همه علمای روان شناسی و اجتماعی پذیرفته اندکه یکی از عوامل سعادت یا شقاوت هرخانواده عبارت از نوع تربیتی است که سرپرستان آن خانواده برای ارشادوهدایت افراد تحت تکفل خودپیش می گیرندبعبارت دیگر موضوع تربیت از اساسی ترین ضروریات زندگی هر انسان است ودرحیات فردی واجتماعی او نقش بسیار حساس ومهمی را ایفا می کند.

ازآنجایی که اسلام دینی کامل وابدی است به این مهم نیز توجه خاصی داشته وخانواده رایکی از ارکان مهم شکل گیری شخصیت اولیه کودک معرفی می کند.

اگر بخواهیم جامعه ای را پی ریزی نماییم که اساس آن برپایه عدل وحرکت به سوی فضیلت وکمال باشدباید بذر آن رادرمحیط خانواده بکاریم زیرا خانواده سهم بسیار ارزنده ای دربنای تمدن انسانی وبرپا داشتن روابط منسجم درجامعه دارد ونیز فضیلت های اخلاقی هرجامعه مرهون آموزش صحیح اخلاق وادب خانوادگی به فرزندان خود می باشد.

 دراین زمینه حضرت علی (ع) می فرمایند" هیچ پدری به فرزندش تفضل وبخشش ننموده است عالی تر ازتربیت خوب باشد".

بنابراین اگر خانواده بخواهد به این دستور امام علی (ع) عمل نمایدوبرای رسیدن به این امر موفق باشد باید محیطی امن واطمینان بخش برای فرزندان خود در درون خانواده فراهم آوردواین مهم درصورتی میسر است که هریک از اعضای خانواده مسئو لیتی راکه برای او مقرر شده است درنهایت صحت ودرستی انجام دهد.

دامن پدر ومادر اولین محیط مقدس تربیت کودک است ؛خوشبخت فرزندانی که پدر ومادران پاکدامن وبا ایمان به خوبی در تربیت شان کوشیدندوکودکان را از اول با فضیلت بار آوردند اسلام به چنین پدر ومادری احترام بسیار کرده واحسان به آنان را بعداز پرستش خدا توصیه نموده است .

ارضای کامل تمایلات باطنی کودک وتوجه به تمام شخصیت او فقط در محیط خانواده میسر است آغوش گرم مادران ودامن پر مهر پدران می تواند این وظیفه سنگین را برعهده بگیرد.

جایی که پیشوای گرامی اسلام اطفال بی پدر ومادر را برای پرورش صحیح به خانواده ها می سپارد وتوصیه می نماید که مردان وزنان مسلمان ،یتیمان را مانند فرزندان خویش بپرورند تا از تمام عواطف ومهربانی ،ادب وتربیت انسانی برخوردار شوند وانسان کاملی بارآینداگر می بینیم که در دنیای امروزتعلیم وتربیت نمی تواند رسالت واقعی خودرا دربسیاری ازمواردآنچنان که باید انجام دهددلیلش چیزی نیست جز اینکه تربیت دربسیاری از مناطق جهان امروز مبتنی براصول اخلاقی نیست زیرا اگر محیط تعلیم وتربیت بخواهد کودکانی مهذب ومبتنی براصول اخلاقی بارآوردابتدا خودبایدازسجایای اخلاقی برخوردارباشد.

والدین ومربیان باید متوجه باشندکه در راه تربیت کودک مذهب بزرگترین یار ومددکار آنهاست ایمان واعتقاد مشعلی است که تاریک ترین راه هارا روشن می کند وجدان ها را حساس وبیدار می سازدهرکجا که منحفی وجو داشته باشداورا به آسانی به سوی راستی رهبری می کند

مطالعه

مطالعه،یک فرایندشرطی واکتسابی جهت افزایش معلومات است دارای مراحل مختلف وبخش های متعددی است؛مانندمهارت های قبل از مطالعه،ایجادآمادگی،پیش مطالعه وغیره.برای اینکه درمطالعه شرطی بشویم بایدشرایطی را درنظربگیریم،ازجمله مکان مطالعه ،زمان مطالعه وتکنیک هاو روش های مطالعه که دراین جابه اختصاربه تشریح آنها می پردازم.

1-    مکان مطالعه؛بهتراست برای مطالعه مکان مشخصی درنظر بگیریم ونورکافی داشته باشدوارجح ترآن است که ازترکیب دو نورطیف زرد وسفید استفاده نماییم تاموجب خستگی چشم هانشودبهترین مکان برای مطالعه منزل می باشدکتابخانه دراولویت بعدی می باشد.

2-    بهترین دما یرای اتاق مطالعه 25درجه سانتیگراد می باشد،چون احساس گرمای زیاد موجب حواس پرتی وخواب آلودگی می شود.

3-    زمان مطالعه؛هیچ قانونی برای زمان مطالعه وجودنداردانسان هروقت که راحت باشد وفراغت داشته باشدچه صبح ،چه شب وچه دیروقت می تواندبه مطالعه بپردازدولی سه زمان برای مطالعه مفید تراست الف: اول صبح؛چون دراول صبح زود وقتی انسان ازخواب بیدار می شودذهن او هنوز مشغول امور روزانه نشده است پس ازآمادگی بیشتری برای فراگیری معلومات را دارد ب:آخرشب؛به این خاطر است چون بعداز مطالعه انسان می خوابدمطالب خوانده شده فرصت می یابند تا ازحافظه کوتاه مدت وارد حافظه بلند مدت شوند ج: دوساعت قبل از غروب آفتاب ؛به این خاطر است که به دلیل کاهش اشعه کیهانی ونوع رابطه ای که خورشید بازمین دراین موقع روز ایجاد می کندتمرکز حواس دراین موقع روز زیاد پس بهتراست ازآن استفاده لازم برده شود.